ال‌نینو به ایران رسید؛ آیا پاییز پربارش در راه است/ خاطره تلخ سیل دروازه قرآن دوباره زنده نشود!؟

به گزارش خبرنگارنابناک در استان فارس، همزمان با انتشار گزارش‌های جدید درباره تقویت پدیده ال‌نینو در اقیانوس آرام و احتمال وقوع بارش‌های فراتر از نرمال در بخش‌هایی از ایران، اکنون این پرسش بیش از گذشته مطرح است که آیا فارس و شیراز در پاییز پیش‌رو با بارش‌های سنگین و سیلابی مواجه خواهند شد.

«محمود رضایی کوچی»، معاون عمرانی استانداری فارس، با اشاره به پیش‌بینی وقوع پدیده جوی ال‌نینو و احتمال بارش‌های شدید فصلی، از آمادگی دستگاه‌های اجرایی، امدادی و خدمات‌رسان استان خبر داده و تأکید کرد:نفوذ توده‌های هوای فوق‌سرد را از جمله چالش‌های پیش‌رو دانسته و از شناسایی نقاط در مناطق شهری و روستایی خبر داده است.

ال‌نینو این بار جدی‌تر از یک پیش‌بینی فصلی است

بر اساس تازه‌ترین ارزیابی مرکز پیش‌بینی اقلیم) در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ال‌نینو در حال تقویت است و دمای سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی به شکل قابل‌توجهی افزایش یافته است.

در ایران نیز گزارش‌های هواشناسی از احتمال بارش فراتر از نرمال در پاییز حکایت دارد و در استان فارس، به‌ویژه ارتفاعات زاگرس، احتمال بارش‌های بیش از نرمال برای بخشی از فصل پاییز مطرح شده است.

اما پرسش اصلی اینجاست: ال‌نینو دقیقاً چه سهمی در بارش ایران دارد و آیا می‌توان از آن، وقوع سیلاب در فارس و شیراز را نتیجه گرفت؟

سه دهه از پژوهش درباره اثر ال‌نینو بر بارش ایران

«محمدجعفر ناظم‌السادات»، استاد بخش مهندسی آب دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز، در گفت‌و‌گو با خبرنگار تابناک در استان فارس با اشاره به سابقه پژوهشی خود در این زمینه اظهار کرد:نزدیک به ۳۰ سال پیش، ارزیابی اثر پدیده ENSO بر بارش ایران و استرالیا بخشی از پایان‌نامه اینجانب در دانشگاه بود.

ال‌نینو به تنهایی باران نمی‌سازد

استاد دانشگاه شیراز در تشریح سازوکار این پدیده گفت: ال‌نینو و لانینا در پهنه استوایی اقیانوس آرام شکل می‌گیرند و تغییرات دمای سطح آب و الگوی باد‌ها در این منطقه می‌تواند الگو‌های گردش جو را در نقاط مختلف جهان تحت تأثیر قرار دهد.

به گفته وی، ال‌نینو در پاییز و اوایل زمستان می‌تواند احتمال افزایش بارش ایران را افزایش دهد و لانینا نیز در برخی دوره‌ها با افزایش احتمال خشکسالی در کشور همراه بوده است؛ با این حال، هیچ‌یک از این پدیده‌ها به تنهایی قادر به توضیح تمام تغییرات بارش ایران نیستند.

اهمیت این نکته در شرایط کنونی بیشتر است؛ زیرا حتی ادارهٔ ملی اقیانوسی و جوّی نیز در ارزیابی‌های خود تأکید می‌کند که شدت یک رخداد ال‌نینو به‌تنهایی تعیین‌کننده شدت اثرات منطقه‌ای آن نیست.

چرا یک ال‌نینو برای همه ایران یکسان نیست؟

ناظم‌السادات با تأکید بر اینکه هیچ دو رخداد ال‌نینویی دقیقاً شبیه یکدیگر نیستند، اظهار کرد: ممکن است یک رخداد ال‌نینو در منطقه‌ای موجب افزایش بارش شود و در رخدادی دیگر همان منطقه شرایط متفاوتی را تجربه کند.

وی افزود: اثر این پدیده در ایران نیز یکنواخت نیست و مناطق مختلف کشور با توجه به موقعیت جغرافیایی، مسیر سامانه‌های جوی و سایر عوامل اقلیمی، واکنش متفاوتی نشان می‌دهند.

بنابراین، وقوع ال‌نینوی قوی در اقیانوس آرام به‌تنهایی نمی‌تواند به معنای آن باشد که تمام استان‌های ایران پاییزی پربارش یا سیلابی خواهند داشت.

فارس؛ بارش بیشتر یا خطر سیلاب بیشتر؟

به گفته وی برای فارس، مسئله فقط میزان بارش نیست. زیرا چنانچه بارش‌های پیش‌بینی‌شده در مدت کوتاه و با شدت بالا رخ دهند، ظرفیت رودخانه‌ها، مسیل‌ها و شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی اهمیت تعیین‌کننده پیدا می‌کند.

پاییز پربارش؛ فرصت یا تهدید؟

ناظم السادات ادامه داد:افزایش بارش می‌تواند بخشی از کسری منابع آبی را جبران کند، اما هر بارش سنگینی الزاماً به معنای افزایش مؤثر ذخایر آب نیست. بارندگی شدید و کوتاه‌مدت می‌تواند به روان‌آب و سیلاب منجر شود و بخشی از آب نیز بدون آنکه فرصت نفوذ و تغذیه منابع زیرزمینی پیدا کند، از دسترس خارج شود.

به گفته این استاد دانشگاه از این منظر، آنچه برای فارس اهمیت دارد، تنها «چقدر باران می‌بارد» نیست؛ بلکه کجا، چه زمانی، با چه شدتی و بر روی چه سطحی بارش رخ می‌دهد نیز اهمیت دارد.

گزارش: محمد شبیری